ชนกว่าง

22 ธ.ค.

การชนกว่างเป็นทั้งประเพณีพื้นบ้านและความบันเทิงที่ได้รับความนิยมทางภาคเหนือ โดยการจับแมลงกว่างมาชนกันตั้งแต่โบราณแมลงกว่างจะถูกผูกเข้าไว้กับไม้ที่เสียบอยู่บนท่อนอ้อยซึ่งเป็นทั้งบ้านและอาหารของกว่าง  เมื่อจะพากว่างไปตระเวนตามบ่อนต่างๆบางคนใช้กาบกล้วยพับคุ้มกว่างของตนไว้เพื่อป้องกันการกระแทก

สังเวียนชนกว่างเป็นท่อนไม่ทรงกลมมักจะทำจากไม้นุ่มน้ำหนักเบาเจ้าของทั้งสองฝ่ายใช้อุปกรณ์ที่เรียกว่า  ไม้ผั่นกว่าง  ปั้นกับไม้คอนเร่งเร้าให้กว่างเข้าชนกัน การชนกว่างแทบทุกคู่มักมีการเดินพันเพื่อเพิ่มความสนุกสนานฝ่ายใดชนะมักจะนำธนบัตรม้วนให้กว่างของตนคีบไว้  กว่างตัวเองที่ชนชนะหลายครั้ง  ราคาค่าตัวอาจขึ้นจากหลักร้อยเป็นหลักพันหรือหลักหมื่น พ่อค้ากว่างทางภาคเหนือ จึงได้มีการนำกว่างจากหลายพื้นที่หรือหาจากป่าที่สมบูรณ์มาจำหน่าย เพื่อให้ผู้ที่ชอบชนกว่างได้เลือกกว่างที่มีลักษณะดีที่สุด ประมาณเดือนสิงหาคม-พฤศจิกายนของทุกปี เป็นเวลาที่กว่างลอกคราบจากดั๊กแด้ขึ้นจากใต้ดินมาหากินและผสมพันธุ์ นั้นเป็นช่วงเวลาเดียวกับทุกหมู่บ้านทางภาคเหนือจะคึกคักที่วงชนกว่าง

ลักษณะของกว่างที่เหมาะสำหรับนำไปชน เป็นเพศผู้หลังต้องเรียบเป็นมันตัวหนาบึกบึนขายาวเสมอกันทั้งคู่หน้า  คู่กลาง  คู่หลัง คอต้องตันชิดลำตัว หัวใหญ่ แก้มหนา  เข่าบน เข่าล่าง โค้งเป็นวงพอเหมาะถ้าวงเข่ากว้างไปจะทำให้คีบคู่ต่อสู้ได้ไม่เต็มที่  ถ้าวงเข่าเล็กเกินไปจะทำให้กว่างตัวนั้นเจ็บเองเวลาที่คู่ต่อสู้  ปลายเขาต้องคม  เวลาเอานิ้วลูบจะรู้สึกได้  นอกจากกว่างลักษณะดีดังกล่าว  ยังมีกว่างหายากบางชนิดที่นักเลงกว่างถือว่าเป็นกว่างในอุดมคตินั้นคือ  กว่างหนวดขาว  หรือบางคนเรียกว่าพญากว่าง  เชื่อกันว่ามีอำนาจเหนือกว่างทุกชนิด  กว่างตัวอื่นได้กลิ่นจะหนีหน้าไม่กล้าสู้  เคล็ดลับอีกอย่างคือปัจจัยที่ทำให้กว่างดุ  ชนเก่ง  มีความอดทนอยู่ที่สภาพของดินพื้นที่ ที่มันเกิดที่สมบรูณ์  มีป่าทึบ  อาหารดี  ดินดี  คือเป็นดินร่วน

ในการเริ่มแข่งขันเจ้าของกว่างทั้งคู่จะนำกว่างเพศเมียยัดใส่รูบนชิ้นไม้ตรงกลางคอนมีชิ้นส่วนไม้ ที่สามารถถอดออกได้กว่างตัวเมียเรียกว่า อิมุ้ม  กลิ่นเพศเมียที่ระเหยออกจากรูกลางคอนทำให้กว่างตัวผู้ หน้ามืดเปิดศึกใส่กันเพื่อแย่งตัวเมีย  เจ้าของปั่นไม้ผัดตามลำตัว ขา และส่วนหน้าของกว่าง แรงสะเทือนจากการถูครูดจะทำให้กว่างตื่นตัวหรือนำกว่างไปดมกว่างตัวเมียในรู  เพื่อกระตุ้นให้กว่างคึกคักกว่างทั้งสองตัวบนคอนมันต้องต่อสู่กันตามกติกาที่มนุษย์กำหนด

ช่วงเวลาที่กว่างประสานเขากระทั่งแยกออกจากกันหรือดันกันจนไปสุดคอนต้องจับแยก  เรียกว่า หนึ่งคาม  เจ้าของกว่างทั้งสองจะตกลงกันก่อนว่าจะชนกันจำนวนกี่คาม โดยมาก 10-12 คาม  ถึงคามสุดท้ายไม่ ปรากฏผลแพ้ชนะก็ถือว่ายกเลิก ผลแพ้ชนะดูจากถ้ากว่างตัวใดเดินหนีจับมาดมตัวเมียสามครั้งก็ไม่ยอมสู้ก็ถือว่าแพ้ กว่างที่ผ่านการต่อสู้แม้ดูแล้วไม่มีเลือดตกยางออก  แต่ก็มีกว่างบางตัวที่ชนกับคู่ต่อสู้กระทั่งขาหักเขาหักหลังจากการต่อสู้บางคนจะนำกว่างไปคั่วกิน บางคนจะนำไปปล่อยผสมพันธุ์ตามธรรมชาติ  บางคนก็จะเลี้ยงไว้จนกว่ากว่างจะหมดอายุไปเอง

กว่างจัดเป็นแมลงประเภทด้วง  ชื่อภาษาไทย ด้วงกว่าง  ชื่อสามัญ Scarab beetle  ชื่อวิทยาศาสตร์ Xylotrupes Gideon Linneaus    อันดับ Coleoptera ชื่อวงศ์ Scarabaeidia  ชื่ออื่น แมงคาม แมลงกวาง

ลักษณะทางกายภาพ
แมลงกว่างหรือด้วงกว่างเป็น แมลงปีกแข็ง ตัวค่อนข้างใหญ่ ลักษณะคล้ายด้วงแรดมะพร้าว ลำตัวแข็งและนูน สีดำเป็นมัน รูปร่างรูปไข่ ขามีปล้องเล็กๆ 5 ปล้อง หนวดเป็นแบบแผ่นใบไม้ มี 3-4 ปล้อง ปล้องสุดท้ายมีลักษณะคล้ายใบไม้ 3-4 แผ่น รวม กันกลายเป็นลูกกลม จำนวนปล้องหนวดมีทั้งหมด 8 – 11 ปล้อง และตามผิวมีส่วนที่เป็นหนามใหญ่ ตัวผู้มีเขาใหญ่ยื่นตรงออกมาจากหัว ใช้สำหรับต่อสู้ศัตรู

แหล่งที่พบ
ด้วงกว่างอาศัยอยู่ในดิน กินมูลของซากพืชหรือซากสัตว์ ตัวหนอนด้วงอาศัยอยู่ในดิน ระยะแรกก็อยู่ตามเศษซากพืชทับถมในบริเวณที่ร่มที่มีความชื้นสูง ระยะถัดมาขุดดินฝังตัวอยู่ลึกประมาณ 7.5 – 15.0 เซนติเมตร ระยะหนอนด้วงใช้เวลาประมาณ 58 – 95 วัน มี 3 ระยะ คือ ระยะก่อนเข้าดักแด้ 3 – 6 วัน แล้วจึงลอกคราบเปลี่ยนเป็นดักแด้ ซึ่งในระยะนี้ใช้เวลา 11 – 14 วัน ต่อมาก็ออกเป็นตัวเต็มวัย ออกหากินในเวลาตั้งพลบค่ำเป็นต้นไป และพบมากในเวลากลางคืน ส่วนในเวลากลางวันก็หลบซ่อนตัวอยู่ในดินมากกว่าที่อื่น ระยะตัวเต็มวัยเพศผู้และเพศเมียประมาณ 18 และ 28 วัน ตามลำดับ ตัวต็มวัย อายุยืนประมาณ 3  เดือน

วงจรชีวิต 

กว่างมีวงจรชีวิตประมาณ 1 ปี คือช่วงต้นฤดูฝน

  • ตัวเมียวางไข่ประมาณ 20-50 ฟอง ประมาณเดือนปลายเดือนตุลาคม-พฤศจิกายน
  • จากระยะไข่ที่เป็นตัวหนอนใช้เวลา 7-8 เดือน
  • จะกลายเป็นดักแด้ประมาณ 45 วัน ตัวด้วงจะมีสีขาว ตัวโต มีความยาวประมาณ 5 – 6 เซนติเมตร และเส้นรอบวง ประมาณ 1 นิ้ว ในช่วงนี้จะอยู่ในดินชอบกินเศษใบไม้ผุ ตอไม้ หรือต้นไม้ที่ผุ เป็นการช่วยธรรมชาติใ นการย่อยสลายใบไม้ ต้นไม้ ให้กลายเป็นปุ๋ยแก่ดินได้เป็นอย่างดี ต่อมากลายเป็นดักแด้
  • ประมาณเดือนสิงหาคมตัวเต็มวัยจะโผล่ขึ้นมาจากดิน ตัวเต็มวัยเป็นวัยเจริญพันธุ์พร้อมสืบเผ่าพันธุ์ได้ หาแหล่งอาหารใหม่ เช่น ต้นอ้อย ต้นลำไย หน่อไม้ซาง และเพื่อการผสมพันธุ์ กว่างตัวผู้ที่แข็งแรงเท่านั้นที่มีโอกาสรอดเพื่อการผสมพันธุ์ โดยกว่างจะต่อสู้เพื่อแย่งชิงตัวเมีย และฝ่ายที่ชนะก็จะได้รับรางวัลได้ผสมพันธุ์กับตัวเมีย เป็นการคัดเลือกสายพันธุ์ที่ดีตามธรรมชาติ และจะมีอายุประมาณ 3 เดือน เมื่อตัวเมียวางไข่แล้วก็จะตาย

ด้วงกว่างสามารถจำแนกได้ 3 ประเภท

1.กว่างขนาดเล็กเขาสั้น เรียกว่า กว่างกิ

2.กว่างที่มีเขายาวแต่ตัวไม่ใหญ่นักเรียกว่า กว่างแซม

3.กว่างที่มีเขายาว ตัวใหญ่ ได้รับความนิยมเล่นและประกวด เรียกว่ากว่างโซ้ง หรือกว่างชน

ปัจจุบันด้วงกว่างโซ้งไม่ได้จัดอยู่ในสัตว์ป่าคุ้มครอง จึงสามารถเลี้ยงและส่งออกได้ ทางภาคเหนือยังมีการจัดงานประเพณี กว่างขึ้นทุกปีเพื่อสืบทอดประเพณีเก่าแก่ มีการประกวดกว่างที่สวยงาม ประกวดวาดภาพกว่าง  ถือว่าเป็นการอนุรักษ์ด้วงกว่าง นอกจากประเทศไทยที่นิยมเลี้ยงด้วงกว่างแล้วในต่างประเทศก็นิยมเลี้ยง เช่น  ประเทศญี่ปุ่น

เกร็ดความรู้

  • ด้วงกว่างที่ใหญ่ที่สุดในโลก คือ  กว่างเฮอร์คิวลิส พบแถบอเมริกาใต้ มีความยาวเกือบถึง 1ไม้บรรทัด
  • ด้วงกว่างได้รับยกย่องว่าแข็งแรงที่สุดในโลก เพราะสามารถยกของหนักได้ 850 เท่าของน้ำหนักตัว
  • ด้วงกว่าง ทางภาคเหนือของไทยที่นิยมมากที่สุด คือ กว่าง                                  โซ้ง หรือ กว่างชน
  • กว่างตัวเมียมีชื่อเรียกว่า  อีโมะ อีลุ้ม อีมุ้ม หรือ อหลุ้ม

อ้างอิง   หนังสือสารคดี ฉบับ 194 ,  ชมรมอนุรักษ์กว่าง จังหวัดน่าน เว็บไซด์ สัตว์โลก world animal , วิกิพีเดีย

คำถาม

1. ชนกว่างเป็นประเพณีภาคใดในประเทศไทย

ก. ภาคเหนือ

ข. ภาคใต้

ค.  อีสาน

ง.  ภาคกลาง

2. ด้วงกว่างเพศเมียวางไข่ที่ใด

ก. ในมูลสัตว์

ข.  ในดิน

ค. ในกระบอกไม้ไผ่

ง. ในไม้ผุ

3. วงจรชีวิตของด้วงกว่างมีระยะเวลาเท่าไร

ก. 3 เดือน

ข.  6 เดือน

ค.  1 ปี

ง.  2 ปี

4. ข้อใดต่อไปนี้เป็นอาหารของด้วงกว่างที่โตเต็มวัย

ก. แมลงตัวเล็ก

ข.  มด

ค.  ดิน

ง.  อ้อย

5. ตัวเมียของด้วงกว่างทางภาคเหนือของไทยจะวางไข่ในธรรมชาติช่วงใด

ก.  มกราคม

ข. มีนาคม

ค. สิงหาคม

ง.  ธันวาคม

6.  ด้วงกว่างที่มีขณะใหญ่ที่สุดในโลกคือด้วงกว่างอะไร

ก. กว่างโซ้ง

ข. กว่าง3เขาจันท์

ค. กว่างซางพม่า

ง. กว่างเฮอร์คิวลิส

7.  ข้อใดเป็นอุปกรณ์ในการชนกว่าง

ก. ใบอ้อย

ข.  คอน

ค. ไม้ผั่น

ง.ถูกทั้งข้อ ข. และ ค.

8. ข้อใดเป็นชื่อเรียกของด้วงกว่างตัวเมีย

ก. อีลุ้ม

ข. โซ้ง

ค. ซาง

ง. จันท์

9. ข้อใดคืออาหารด้วงกว่างระยะเป็นตัวอ่อน

ก. มดเล็กๆ

ข. มูลซากพืชซากสัตว์

ค. ใบไม้

ง.ถูกทุกข้อ

10. สภาพใดที่ด้วงกว่างสามารถเจริญเติบโตได้ดี

ก. ดินลูกรัง

ข. ดินทรายแดดร้อน

ค. ดินร่วนป่าสมบูรณ์

ง. ดินเหนียวน้ำขัง

About these ads

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

ติดตาม

Get every new post delivered to your Inbox.

%d bloggers like this: